.

update 01.10

bluewave

updates
by subject
strategy
marketing
operations
finance
commentary
book reviews

home

e-mail

alexander
consulting

καθετοποίηση: επανέρχεται στον 21ο αιώνα;

Έχουμε δει σε άλλη ενημέρωση την καθετοποίηση και τη σημασία της στη στρατηγική μιας επιχείρησης. Η καθετοποίηση ήταν δημοφιλής επιλογή στο πρώτο ήμισυ του 20ου αιώνα αλλά σιγά-σιγά πέρασε στην αφάνεια. Τα τελευταία χρόνια η τάση στο μάνατζμεντ είναι να αφοσιώνεται μια επιχείρηση στις βασικές της δεξιότητες και λειτουργίες και να αναθέτει τις δευτερεύουσες (γι’ αυτήν) λειτουργίες εξωτερικά (και μάλιστα σε πολλές περιπτώσεις σε χώρες στην άλλη άκρη του κόσμου). Ο βασικός λόγος για τις εξελίξεις αυτές ήταν ότι πολλά στο επιχειρείν έχουν γίνει πολύπλοκα και απαιτούν εξειδίκευση, την οποία μια επιχείρηση από μόνη της είναι δύσκολο να αποκτήσει σε βαθμό που να της επιτρέπει να είναι επιτυχημένη.

 Έτσι από το ακραίο παράδειγμα της αυτοκινητοβιομηχανίας Ford στα τέλη του 19^ου αιώνα που ήθελε να έχει πλήρη και ολικό έλεγχο της παραγωγής της, από την εξόρυξη μεταλλευμάτων, τους σιδηροδρόμους για τη μεταφορά τους, τις υαλοβιομηχανίες, τις φυτείες καουτσούκ, έως τις πωλήσεις των αυτοκινήτων της, τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα τα πράγματα είχαν αλλάξει άρδην. Η παγκοσμιοποίηση απαιτεί παρουσία σε πολλές αγορές και ευέλικτη παραγωγή. Τίποτα πια δεν είναι απλό και εύκολο για να το διαχειρίζεται κανείς κεντρικά μέσα από κάποια τεράστια επιχείρηση. Και η καθετοποίηση επιβάλλει δραστηριοποίηση σε κλάδους που δεν είναι πάντα οικείοι για τους μάνατζερ μιας επιχείρησης. Έτσι πχ οι χαλυβουργίες είχαν αποσυρθεί από την εξόρυξη μεταλλευμάτων, οι αυτοκινητοβιομηχανίες είχαν αναπτύξει συνεργασίες με προμηθευτές για πολλά από τα ανταλλακτικά που χρειάζονται για τη συναρμολόγηση αυτοκινήτων, οι επιχειρήσεις συναρμολόγησης κομπιούτερ είχαν βρει προμηθευτές για την παραγωγή τσιπ κλπ.

Ας σημειωθεί όμως ότι πολλές επιχειρήσεις αναζήτησαν και βρήκαν νέους τρόπους παραγωγής και λειτουργίας που διατηρούν ορισμένα πλεονεκτήματα της καθετοποίησης αλλά χωρίς τα μειονεκτήματα της.  Κλασικό παράδειγμα είναι οι ιαπωνικές επιχειρήσεις  με το περίφημο just-in-time σύστημα παραγωγής που έχουν πολύ στενές, σταθερές σχέσεις με όλους τους προμηθευτές τους. Ένα άλλο κλασικό παράδειγμα προς τα κάτω καθετοποίησης είναι η γνωστή στις σελίδες αυτές Zara που διατηρεί τα δικά της καταστήματα λιανικής ώστε να είναι άμεσα σε επαφή με τις εξελίξεις και να μπορεί να προσφέρει πάντα φρέσκο εμπόρευμα, που είναι βασικό της ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

Πρόσφατα όμως η στρατηγική της αποκέντρωσης έχει αρχίσει να αντιστρέφεται και πολλές επιχειρήσεις έχουν αρχίσει να επανακαθετοποιούνται. Η Pepsi, για παράδειγμα, που στο παρελθόν είχε πουλήσει την εμφιάλωση για να συγκεντρωθεί αποκλειστικά στο μάρκετινγκ, εξαγόρασε εμφιαλωτές για να έχει περισσότερο έλεγχο στην παραγωγή. Η Apple εξαγόρασε μια επιχείρηση παραγωγής τσιπ ενώ εδώ και πολλά χρόνια αγόραζε τσιπ από διάφορους προμηθευτές. Η χαλυβουργία Nucor, που έχουμε δει στις σελίδες αυτές106, που έχει ως πρώτη ύλη σκραπ μετάλλων, εξαγόρασε μια σχετική επιχείρηση. Η Wall Street Journal της 1/12/2009 δίνει πολλά άλλα παραδείγματα γνωστών επιχειρήσεων με παρόμοιες κινήσεις.

Η τάση αυτή όμως διαφέρει σημαντικά από το παρελθόν. Πρώτον δεν είναι γενικευμένη, δεν την ακολουθούν όλες οι επιχειρήσεις. Το άλλο χαρακτηριστικό είναι ότι ακόμα και οι επιχειρήσεις που επιστρέφουν σε κάποια καθετοποίηση δεν αποβλέπουν σε πλήρη έλεγχο όλων των παραγωγικών διαδικασιών, είτε προς τα πάνω είτε προς τα κάτω, αλλά κάνουν προσεκτική επιλογή των διαδικασιών που τους επιτρέπουν να είναι πιο αποδοτικές και ανταγωνιστικές. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα δεν έχουν άλλη επιλογή, όπως πχ η Boeing που πρόσφατα αναγκάστηκε να εξαγοράσει ένα προμηθευτή της για να λύσει συγκεκριμένα προβλήματα παραγωγής ενός καινούργιου της αεροπλάνου, παρά την παραδοσιακά μεγάλη έμφαση της στην αποκέντρωση.

Που οφείλονται όλες αυτές οι εξελίξεις; Ο βασικότερος λόγος είναι η βαθιά οικονομική κρίση που απαιτεί έλεγχο του κόστους παραγωγής, που η καθετοποίηση κάνει ευκολότερο, ιδιαίτερα για τις πρώτες ύλες. Ένας άλλος είναι ότι μια επιχείρηση μπορεί να ελέγχει καλύτερα τι  προσφέρει στον πελάτη. Η Apple για παράδειγμα, που έχει ως βασικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα τα πολύ φιλικά για χρήστη προϊόντα, προσπαθεί να έχει πλήρη έλεγχο των χαρακτηριστικών τους με το σχεδιασμό των τσιπ που απαιτούν οι συσκευές της. Τέλος, ένας άλλος λόγος είναι νέες ευκαιρίες που παρουσιάζονται και απαιτούν νέες δεξιότητες. Πολλές επιχειρήσεις, ιδιαίτερα υψηλής τεχνολογίας, προσπαθούν να δώσουν στον πελάτη κάποιες ολοκληρωμένες λύσεις που απαιτούν πλήρη έλεγχο πολλών προϊόντων και υπηρεσιών. Με άλλα λόγια η καθετοποίηση που έχει επανεμφανιστεί δεν έχει μεγάλη σχέση με αυτή του παρελθόντος.