updates
by date

η λειτουργική οργάνωση της επιχείρησης: στρατηγικά πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα

Είδαμε στην προηγούμενη ενημέρωση τη δομή της επιχείρησης σε σχέση με τη στρατηγική της. Στην ενημέρωση αυτή θα αρχίσουμε να εξετάζουμε τις διάφορες μορφές οργάνωσης επιχειρήσεων και τα στρατηγικά πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα τους. Υπάρχουν πέντε βασικοί τρόποι οργάνωσης μιας επιχείρησης και ο πιο συνηθισμένος είναι η λειτουργική οργάνωση, δηλ. η οργάνωση με βάση λειτουργικά τμήματα που εξειδικεύονται σε κάποια επιχειρηματικά καθήκοντα. Η πλέον τυπική τέτοια οργάνωση περιλαμβάνει τμήματα έρευνας & ανάπτυξης, τεχνικό, παραγωγής, μάρκετινγκ, ανθρώπινων πόρων και χρηματοοικονομικό. Το κάθε τμήμα έχει τον επικεφαλής της που βρίσκεται στην ιεραρχία αμέσως κάτω από τον επικεφαλής της επιχείρησης. Η οργάνωση αυτή μπορεί να πάρει πολλές μορφές ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες της επιχείρησης και μια άλλη μορφή τέτοιας οργάνωσης είναι γύρω από την παραγωγική διαδικασία με τμήματα που εξειδικεύονται σε κάποιο συγκεκριμένο κομμάτι της. Έτσι πχ μια επιχείρηση μπορεί να έχει τμήματα προμήθειας πρώτων υλών ή ελέγχου ποιότητας, η τοπική αυτοδιοίκηση σε μία πόλη μπορεί να έχει τμήματα συλλογής απορριμμάτων, ύδρευσης & αποχέτευσης, πυρόσβεσης κλπ.

Ο τρόπος αυτός οργάνωσης είναι από τους πλέον συνηθισμένους και αρμόζει κατά κανόνα σε επιχειρήσεις με μία μόνο δραστηριότητα ή ένα κυρίως προϊόν και σε καθετοποιημένες επιχειρήσεις, γιατί επιτρέπει τόσο στο ανθρώπινο δυναμικό όσο και στους υλικούς πόρους των τμημάτων να αναπτύξουν κάποια εξειδίκευση στον τομέα των αρμοδιοτήτων τους που μπορεί να κάνει τη λειτουργία της επιχείρησης εξαιρετικά αποδοτική. Έτσι είναι ιδιαίτερα ελκυστικός για κλάδους στους οποίους κάποια λειτουργική δεξιότητα είναι μεγάλης σημασίας ή οι παραγωγικές διαδικασίες είναι επαναληπτικής φύσης και έτσι μπορούν να γίνουν πιο αποδοτικές με την εξειδίκευση αυτή. Επίσης, ο τρόπος αυτός οργάνωσης επιτρέπει καλό κεντρικό έλεγχο της στρατηγικής και είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικός όταν η στρατηγική της επιχείρησης επιβάλλει την ανάθεση συγκεκριμένων αρμοδιοτήτων σε συγκεκριμένα τμήματα.

Το βασικό μειονέκτημα του όμως είναι ότι η τμηματική εξειδίκευση οδηγεί σε τμήματα με τη δικής τους προσωπικότητα, κάνοντας έτσι το στρατηγικό συντονισμό τους συχνά δύσκολο. Τα τμηματικά στελέχη τείνουν να συσπειρώνονται γύρω από τις επιδιώξεις των τμημάτων τους, παρά της επιχείρησης ως συνόλου, και συχνά αναπτύσσουν τις δικές τους επιδιώξεις και ενδιαφέρονται μόνο γι' αυτές. Πολλές φορές μάλιστα η οργάνωση αυτή οδηγεί σε αντιζηλίες και συγκρούσεις ιδιαίτερα όταν υπάρχουν περιορισμένοι πόροι για διανομή. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ο επικεφαλής της επιχείρησης να πρέπει να συντονίζει και να εναρμονίζει συνεχώς αυτές τις επιδιώξεις προς όφελος της επιχείρησης κάτι που απαιτεί χρόνο και βέβαια ταλέντο. Ένα άλλο μειονέκτημα είναι ότι μάνατζερ με ευρύτερες γνώσεις και εμπειρία έχουν δυσκολίες στην προαγωγή τους μια και η αναρρίχηση γίνεται μέσα από τμήματα με κάποια εξειδίκευση.

Το βασικότερο μειονέκτημα όμως του τρόπου αυτού οργάνωσης είναι ότι η επιδίωξη της τμηματικής εξειδίκευσης και βελτίωσης οδηγεί σε τμηματικές παρωπίδες και σε γραφειοκρατία καθώς και σε νοοτροπία που τις υποθάλπει και έτσι προκαλεί ατροφισμό οποιουδήποτε επιχειρηματικού πνεύματος και φοβία απέναντι σε οποιαδήποτε αλλαγή. Δύο στοιχεία που είναι εκ των ουκ άνευ στην παγκοσμιοποιημένη οικονομία, όπου ο ανταγωνισμός επιβάλλει πολύ γρήγορα αντανακλαστικά και τόλμη στις συνεχείς αλλαγές των αγορών. Ο βασικός τρόπος αντιμετώπισης του προβλήματος αυτού είναι η συνεργασία των τμημάτων συνήθως μέσω διατμηματικών ομάδων, που έχει τις καταβολές τους σε ιαπωνικές επιχειρήσεις και στο μάνατζμεντ της ολικής ποιότητας. Θα δούμε στην επόμενη ενημέρωση το πως ακριβώς ο τρόπος αυτός οργάνωσης μπορεί να βλάψει την ανταγωνιστικότητα μιας επιχείρησης.