updates
by date

καθετοποίηση: μια από τις βασικές στρατηγικές επιλογές της σύγχρονης επιχείρησης

Πολύ συχνά στον ελληνικό οικονομικό τύπο και συγκεκριμένα στο σχολιασμό των αποτελεσμάτων μιας επιχείρησης, συναντάει κανείς το σχόλιο "η επιχείρηση είναι πλήρως καθετοποιημένη" και συνεκδοχικά το συμπέρασμα ότι κάτι τέτοιο είναι ευνοϊκό για τη δομή κόστους της. Η καθετοποίηση (vertical integration) και ο βαθμός της είναι ένα θέμα μεγάλης στρατηγικής σημασίας με τεράστιες επιπτώσεις στην επιχείρηση, στη στρατηγική λειτουργίας της και στην απόδοση της. Υπάρχει τεράστια βιβλιογραφία πάνω στο θέμα αυτό στην οικονομική επιστήμη, αλλά εδώ θα το δούμε από την άποψη του μάνατζερ της επιχείρησης.

Θα δούμε μερικά βασικά στοιχεία της καθετοποίησης και των σχετικών αποφάσεων στην ενημέρωση αυτή και στις επόμενες καθώς και τις τάσεις από τη διεθνή επιχειρηματική δραστηριότητα. Επειδή το θέμα είναι πολύπλευρο, θα έχουμε πάντα το νου μας στην αρχή ότι το να γενικεύει κανείς είναι να ηλιθιεύει στην περίπτωση αυτή. Οι σχετικές αποφάσεις συνήθως αφορούν τα βασικά ερωτήματα: Ποια είναι τα όρια των δραστηριοτήτων της επιχείρησης; Ποιες είναι οι σχέσεις της με άλλες επιχειρήσεις προμηθευτών και πελατών εκτός των ορίων αυτών; Τι αλλαγές χρειάζονται στις σχέσεις αυτές και στα όρια δραστηριοτήτων της επιχείρησης και ποια θα είναι η επίδραση στην ανταγωνιστική της θέση;

Κάθε επιχείρηση μπορεί να θεωρηθεί σαν ένας κρίκος στην αλυσίδα μετατροπής πρώτων υλών σε συγκεκριμένα προϊόντα και διάθεσης τους στην αγορά. Με γνώμονα λοιπόν τη διαδικασία παραγωγής και διάθεσης ενός προϊόντος, τρία βασικά στοιχεία στις αποφάσεις καθετοποίησης, είναι η κατεύθυνση της προς τα εμπρός ή προς τα πίσω, η έκταση της και η ισορροπία μεταξύ των διαφόρων καθετοποιημένων σταδίων. Ας σημειωθεί ότι μια επιχείρηση μπορεί να καθετοποιηθεί δημιουργώντας μια νέα επιχείρηση για κάποιο στάδιο της διαδικασίας παραγωγής ή να εξαγοράσει κάποια ήδη υπάρχουσα στο στάδιο αυτό επιχείρηση. Ας σημειωθεί επίσης ότι ο μόνος λόγος για την επένδυση πόρων στην καθετοποίηση είναι η ενίσχυση της ανταγωνιστικής θέσης της επιχείρησης.

Κατεύθυνση: μια μεταποιητική επιχείρηση μπορεί να καθετοποιηθεί προς τα πίσω, με στόχο τον έλεγχο των προμηθειών της, ή προς τα εμπρός με στόχο τον έλεγχο της διάθεσης των προϊόντων της. Η πρώτη περίπτωση, συχνά έχει τη μορφή της απόφασης "φτιάχνω μόνος μου ή αγοράζω από αλλού;" - make or buy? - και είναι από τις πιο σημαντικές τόσο στο χρηματοοικονομικό μάνατζμεντ όσο και στο μάνατζμεντ παραγωγής. Θεωρείται αμυντική και έχει ως σκοπό τον έλεγχο του κόστους της επιχείρησης. Η προς τα εμπρός καθετοποίηση θεωρείται επιθετική και έχει ως σκοπό την επέκταση της επιχείρησης στην αγορά με έλεγχο της χονδρικής και λιανικής διάθεσης του προϊόντος. Μια επιχείρηση μπορεί να καθετοποιηθεί και προς τις δύο κατευθύνσεις αλλά συνήθως συγκεντρώνεται στη μια και η πιθανότητα για καθετοποίηση προς την κατεύθυνση της αγοράς είναι κατά κανόνα πολύ μεγαλύτερη.

Έκταση: πολλές μεταποιητικές επιχειρήσεις παραμένουν πιστές στη μεταποίηση τους αυτή καθ' εαυτή, αλλά συχνά καθετοποιούνται ένα ή δύο στάδια προς τα εμπρός ή πίσω. Μερικές καθετοποιούνται πλήρως όπως πχ οι εταιρίες πετρελαίων που ελέγχουν από την έρευνα και εξόρυξη του πετρελαίου στη διύλιση, διακίνηση, λιανική πώληση κλπ. Στο άλλο άκρο υπάρχουν οι λεγόμενες "κούφιες" επιχειρήσεις (hollow companies) που εξαρτώνται παντελώς από άλλες επιχειρήσεις για σχεδόν όλες τις διαδικασίες τους, τις οποίες απλώς συντονίζουν (για το λόγο αυτό συχνά αποκαλούνται και network companies).

Ισορροπία: η επιχείρηση πρέπει να αποφασίσει κατά πόσο τα διάφορα καθετοποιημένα στάδια θα είναι πλήρως εξισορροπημένα ή όχι. Η πλήρης εξισορρόπηση απαιτεί πχ ότι ένας προμηθευτής θα παράγει όλες τις απαιτούμενες προμήθειες και ότι η επιχείρηση θα καταναλώνει όλη την παραγωγή του προμηθευτή. Οι οποιεσδήποτε αποκλίσεις από την ισορροπία αυτή σημαίνουν ότι θα υπάρχουν και άλλοι εξωτερικοί προμηθευτές και πελάτες και έτσι απαιτεί προσεκτική εξέταση του πλέγματος των μεταξύ τους σχέσεων.

Θα συνεχίσουμε στην επόμενη ενημέρωση με τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της καθετοποίησης καθώς και με το πότε μπορεί να είναι στρατηγικά ελκυστική.